Huis Buuck

„1609, op de 17e (...) hebben wij, Caspar Buuck en Dorotea Hotke, dit huis gebouwd voor onszelf en onze kinderen en ten behoeve van de stad Rüthen”

Huis Buuck, in de stad Rüthen vanwege een van de voormalige eigenaarsfamilies ook bekend als Huis Lattrich, is een toonbeeld van wat men in klassieke zin een opvallend statig en imposant vakwerkhuis noemt.

De drie verdiepingen, de lengte (16,17 m), breedte (12,22 m), hoogte (16,00 m) en het zeer hoge, vroeger voor opslag gebruikte halfwalmdak van dit herenhuis uit het begin van de 17e eeuw maken indruk door hun omvang en volume.

Op 7 maart 1984 werd het opgenomen in de monumentenlijst van de stad Rüthen. Al meer dan 10 jaar raakt Haus Buuck in verval doordat het leegstaat.

Volgens de inscriptie (zie hierboven) werd dit monument in 1609 gebouwd, in het jaar waarin de stad Rüthen voor het laatst haar lidmaatschapsbijdrage aan de Hanze betaalde. In 1739 doorstond dit vakwerkhuis – als een van de weinige huizen in Rüthen – de grote stadsbrand onbeschadigd

. Veel wetenschappelijke, sociaal-historische, stedenbouwkundige en plaatshistorische redenen, maar ook de ongeschonden bouwkundige sporen de het bouwtype documenteren in relatie tot het oorspronkelijke gebruik en de locatie, tonen aan dat Haus Buuck zonder enige twijfel iets heel bijzonders is in vergelijking met de grote verscheidenheid aan vakwerkhuizen in Rüthen en daarbuiten.

Caspar Buuck en zijn vrouw Dorotea Hotke waren een koopmanspaar dat beroepsmatig actief was in handel, economische activiteiten en kapitaal, en dat hun vakwerkhuis liet bouwen voor toekomstig gebruik als warenhuis op het verkeersknooppunt van de stad Rüthen: op het kruispunt van de Niedere Straße, de Hachtorstraße en de Mittlere Straße. En nog een ander aspect onderscheidt deze locatie in stedenbouwkundig opzicht van alle andere in de stad: de Hachtorstraße loopt rechtstreeks naar de eveneens nog bewaard gebleven en monumentale middeleeuwse Hachtor. Als men via deze poort de stad vanuit het noorden binnenkomt, bereikt men op weg naar het zuiden, richting het historische oude stadhuis (eveneens aan de Hachtorstraße), na enkele stappen het hierboven beschreven kruispunt en loopt men rechtstreeks naar Haus Buuck toe. Om deze reden vormt de hoge gevelwand, die per verdieping meerdere malen uitkragt, de zeer opvallende voorgevel. Deze opvallendheid wordt benadrukt door het uitgebreide laatrenaissancistische houtsnijwerk op alle balkoppervlakken en op het frame van de Deelentor: De artistieke en destijds net als nu kostbare versiering is niet alleen speels bloemrijk, maar wordt ook op unieke wijze benadrukt door krulwerk, kleine hermen, dieren die elkaar achtervolgen boven de boog van de Deelentor en een B als signatuur (waarschijnlijk van de bouwmeester of houtsnijder). Wat dit huis als koopmanshuis bovenregionaal uniek maakt, zijn de oppervlakken van de balkkoppen tussen de vulhouten van de uitkragende verdiepingsbalken. Het koopmanspaar liet de balkkoppen bewerken met angstaanjagende grimmige gezichten, ook wel ‘Trotzköpfe’ of ‘Neidköpfe’ genoemd, die symbolisch, in apotropaïsche zin, het kwaad in welke gedaante dan ook van dit huis moeten afweren. Tegelijkertijd geeft het houtsnijwerk ook inzicht in de persoonlijke smaak van de oorspronkelijke bouwers.

De indeling van de ruimtes, met een voormalige privé-ingang aan de oostelijke dakrandzijde naar de Hachtorstraße toe, voorzien van een zeer kostbare oude houten deur met twee vleugels, met de bijbehorende inrichting, houten en stenen vloeren, evenals een monumentaal eikenhouten takelwiel en een loopschacht voor de handelsgoederen die naar de zolders werden op- en neergetrokken, grotendeels ongewijzigd bewaard gebleven, net zoals het monument in zijn uiterlijke verschijning.

Het behoud en hergebruik van Haus Buuck, dat een uiterst belangrijk getuigenis is van de geschiedenis van de Hanzestad Rüthen en als warenhuis dat al vroeg in de handel en economie was geïntegreerd ook een document is voor de economie van heel Westfalen, is een al lang achterstallige noodzaak.

Het kan niet genoeg worden gewaardeerd dat ter plaatse de zeer toegewijde „Verein Forum für Stadtentwicklung e.V.“ onder andere is opgericht voor het behoud van Haus Buuck, die inmiddels al 200 leden telt en nog steeds groeit, en dat de stad Rüthen op haar beurt het architectenbureau Lohmann & Rosenberg uit Brilon heeft opdracht gegeven om een gebruiksconcept uit te werken. Dit gebruiksconcept ligt nu al enige tijd voor, en wordt door het LWL-AfDW vaktechnisch als uitstekend beoordeeld, omdat enerzijds het ontwerpidee op zeer overtuigende wijze ook het toekomstige behoud door het gebruik van het huis waarborgt en dit anderzijds in de economische en toeristische context van de historische stad Rüthen van vandaag en gisteren integreert.

Het huis werd door Caspar Buuck uit Geseke als warenhuis gebouwd. Het is opmerkelijk dat Caspar Buuck het perceel in 1609 kosteloos van de stad ontving als „economische stimulans“ en dat destijds ook de dakopdracht door de stad werd georganiseerd.

De inscriptie op het huis bevat een uitspraak die de Hanzese gedachtegang:

„… ten eigen nut en voor het aanzien van de gemeenschap …“

uitstekend weergeeft:

„… GEBOUWD TEN GUNSTE VAN ONS EN ONZE KINDEREN EN TEN DIENSTE VAN DE STAD RÜTHEN

”. De vakwerkgevel is opvallend en kunstzinnig vormgegeven met „Neidköpfe”.

De stad Rüthen promoot zichzelf met de slogan „Jonge stad binnen oude muren”. Het project HAUS BUUCK – herberg voor stadsgeschiedenis – moet jongeren naar de stad halen en de stad een toekomst bieden.

Het Rüthener Forum für Stadtentwicklung e.V. is een burgerinitiatief dat het gevaar van voortschrijdende leegstand van gebouwen in de binnenstad moet tegengaan. Met geschikte middelen en acties moet het centrum van de stad Rüthen worden verlevendigd, in gebruik worden genomen en zo het behoud ervan worden gewaarborgd.

HAUS BUUCK moet als eerste en toonaangevend project hiermee de aftrap geven. De monumentale restauratie en het daaropvolgende gebruik moeten inspirerend en voorbeeldig zijn.

Het monumentale HAUS BUUCK, een goed bewaard gebleven warenhuis uit de Hanze-tijd met slechts enkele latere aanpassingen, moet zorgvuldig en vakkundig – en dus ook op economische wijze – worden gerestaureerd. Met een minimum aan inbouwelementen, waarbij de vorm strikt de functie volgt, moet het historische gebouw worden aangepast aan zijn nieuwe bestemming. Zowel tijdens de uitvoering van de bouwwerkzaamheden als in de vorm van het voltooide gebouw moet HAUS BUUCK laten zien hoe een monument met redelijke en aanvaardbare kosten kan worden gerestaureerd en op een eigentijdse en economische manier kan worden ingericht voor een nieuwe bestemming.

In HAUS BUUCK moeten de historische trappenhuizen, de „Deelenraum“ en de warenhuisverdiepingen vrij toegankelijk blijven en in hun oorspronkelijke staat worden behouden. In het gebouw zullen stadsrondleidingen beginnen en eindigen. Moderne presentatietechniek moet de geschiedenis, het heden en de toekomst van de stad toegankelijk maken voor gasten en inwoners, jong en oud, afgestemd op hun respectievelijke interesses.

In het informatiecentrum HAUS BUUCK wordt gewerkt aan de geschiedenis, het heden en vooral de toekomst van de stad Rüthen. Daartoe komt er op de begane grond een bureau voor stadsontwikkeling. Hier zullen in de toekomst twee vrijwilligers werken in het monumentenjaar van de Jugendbauhütte Soest. Deze vrijwilligers wonen ook in HAUS BUUCK. Eenvoudige overnachtingsmogelijkheden voor studentengroepen, schoolexcursies, enz. moeten ervoor zorgen dat jonge mensen in het huis tijdens workshops kunnen werken aan thema’s rond de ontwikkeling van een stadscentrum, aan de hand van het voorbeeld van Rüthen. Het praktische werk hiervoor kan uitstekend aanvullend plaatsvinden in het landschap, in de stad of ook in het ambachtsdorp tussen de touwfabriek en de Hexenturm. In samenwerking met het Rüthener Forum für Stadtentwicklung e.V., het Friedrich-Spee-Gymnasium, de relevante verenigingen van de stad en de gemeente Rüthen ontstaat hier een moderne en krachtige werkplek voor de revitalisering van de historische binnenstad.

Ook wandelaars en fietsers moeten de kans krijgen om Rüthen eens op een andere manier te beleven. Als ze bijvoorbeeld vanuit het oude stadje Kallenhardt langs kasteel Körtlinghausen komen, moeten ze de stad via de oude, indrukwekkende stadsmuur kunnen bereiken en in het monumentale HAUS BUUCK een eenvoudige herberg vinden om te overnachten. Het enthousiasme voor en de betrokkenheid bij de historische binnenstad moeten er zo toe bijdragen dat inwoners en bezoekers een nieuw gevoel van waardering voor het stadscentrum ontwikkelen. Zo wordt effectief bijgedragen aan de revitalisering van de binnenstad.

Net zoals in 1609 economische stimulering en toekomstgericht denken bepalend waren voor het handelen, zo moet ook in 2009 (400 jaar later) het monument HAUS BUUCK de stad voor de tweede keer nieuw leven inblazen.