Alte Kornmühle van Ramsbeck

Waterkracht was in onze streek vroeger, naast spierkracht, de belangrijkste energiebron. De talrijke rivieren en beken in het land van de duizend bergen boden ideale omstandigheden voor de bouw van watermolens, om de kracht van het stromende water te benutten. Met waterkracht werd onder andere ook olie (uit vlas of koolzaad) geproduceerd, hout gezaagd en werden pompen en hamermolens aangedreven. De Ramsbecker Mühle werd waarschijnlijk ‘rond de Wenden van de 17e eeuw’ gebouwd. Ze wordt voor het eerst vermeld in de schatlijst van het jaar 1685, toen de Keurvorst van Keulen, Maximilian Heinrich, een speciale belasting heffde op de plattelandsbevolking.

De Spielmann (een pachter wiens echte naam niet wordt genoemd) ‘heeft het timmerwerk nodig, woont in de molen in het dorp, maar heeft nog een huis’. Uit een andere belastinglijst uit het jaar 1717 (Landständisches Archiv des Herzogtums Westfalen IV A nr. 6, Staatsarchiv Münster) blijkt dat de boer Jobst Nölleke, bijgenaamd Hüttemann, een erfmolen in Ramsbeck bezit. Meer dan honderd jaar later is de molen nog steeds in bedrijf. In de kroniek van pastoor Milianus Eifler (parochie Velmede) uit het jaar 1823 wordt onder andere over Ramsbeck vermeld: ‘Er is daar ook een graan- en oliemolen, die eigendom is van de Hüttemann.’

Waarschijnlijk had de molen van Ramsbeck destijds al als bijzonderheid drie waterraderen, waaraan telkens een maalwerk was gekoppeld. Zo kon de molenaar zowel graan malen als de zaaddozen van vlas of koolzaad met behulp van de molenstenen vermalen. De molenaar verwarmde de olieachtige zaadpap, roerde deze door en vulde de stroperige massa in zakjes. Deze werden vervolgens onder de „stampers“ gelegd, die de lijnolie eruit persten, die in de boerderijen als spijsolie, maar ook als brandstof voor de olielampen werd gebruikt. De zogenaamde „oliecake”, die in de zakjes achterbleef, werd onder het voer van het jonge vee gemengd om de botten te versterken.

In een aanvraag voor de registratie van de waterrechten uit het jaar 1920 wordt eveneens gewezen op de indrukwekkende leeftijd van de Kornmühle. (Zie punt 6 bijlage 1 voor het contract.) De houten binneninrichting dateert van rond 1810, de huidige maalstand stamt uit de jaren 60 van de 19e eeuw. De molen is de enige nog bewaard gebleven molen in Noordrijn-Westfalen met drie maalwerken en middeleeuwse techniek. Elk maalwerk werd aangedreven door een molenrad. Oorspronkelijk maakte men geen gebruik van overbrengingen of andere tandwieloverbrengingen.

Al aan het begin van de 19e eeuw gebruikte de grootvader van de huidige eigenaar een waterrad voor de opwekking van elektriciteit. Hij verkocht de elektriciteit voor 0,10 Reichsmark aan de omliggende boerderijen. Nadat de toenmalige gemeente Ramsbeck was aangesloten op het elektriciteitsnet van de Vereinigte Elektrizitätswerke Westfalen (VEW), stopte hij met de elektriciteitsopwekking en breidde hij de loonmolen uit met een loondorserij. Via een aandrijving werd in het naburige gebouw een dorsmachine aangedreven. Tot in de jaren ’50 van de vorige eeuw kon de molen op deze manier worden gebruikt. Overcapaciteit in de meelproductie en de introductie van de maaidorser maakten verder gebruik van de molen onrendabel. Het bedrijf werd gesloten.

De nog aanwezige molenwielen raakten in verval. In 1979 liet de heer Fritz Gordes sr. een nieuw molenwiel bouwen om met een nieuwe tandwielkast en een nieuwe generator stroom voor eigen gebruik te produceren. Er kon een vermogen van 9 kWh worden bereikt. In 1983 werd de Alte Kornmühle in Ramsbeck onder monumentenzorg geplaatst.

Met haar drie molenwielen en de nog goed bewaarde maalplaats, waarvan de belangrijkste onderdelen gerestaureerd kunnen worden, is zij een bijzonder beschermingswaardig en uniek cultureel erfgoed in Noordrijn-Westfalen. Dit blijkt onder andere uit onderzoeken van de Landbouwkamer Münster. In het proefschrift van dr. Ulrike Peyrer (Watergebruik in het district Hochsauerland; mogelijkheden voor het benutten van waterkrachtcentrales in het kader van een toeristische route; tevens Universiteit van Münster, proefschrift, 1993) wordt de molen van Ramsbeck uitgelicht. Na de aankoop van de molen door de nieuwe eigenaren – Thekla Meeder en Friedrich Gordes – kon het oorspronkelijke doel, namelijk de molen te restaureren en toegankelijk te maken voor het publiek, weer worden nagestreefd.

Samen met de vereniging „Alte Kornmühle Ramsbeck e.V.“ werd een nieuw concept voor het gebruik van de molen uitgewerkt en aan de monumentenzorginstanties voorgelegd. Dankzij subsidies van de gemeente Bestwig en een bijdrage van 50% van de molenvereniging konden in 2004 de stuwconstructie, die de watertoevoer via de molengracht naar de molen regelt, worden vernieuwd. Ook werd er een nieuwe vistrap aangelegd. Bij het tien jaar oude molenrad was het noodzakelijk om de inmiddels verrotte eikenhouten planken van het binnenrad te vervangen. (Uitvoering in tand- en groeftechniek. Houtvochtigheid boven 30%).

Wandelpad bij de molen: De molenvereniging heeft in 2004 de eerste stappen ondernomen om het wandelpad achter de molen weer begaanbaar te maken. Uit de molenschuur hebben we een oude voerbak gehaald, deze naast het nieuw met natuursteen geplaveide pad naar het molenrad geplaatst en beplant. De waterafvoer bij het molenrad is opnieuw omheind met een hek. Losse stenen en gaten in de mortel maakten het noodzakelijk om de waterafvoer volledig opnieuw aan te leggen. Daarbij was het belangrijk om met geschikte bouwmaterialen rekening te houden met de voortdurende vochtigheid en de wisselende weersomstandigheden. Mijnbouwwandelroute >>

Bezoek aan de molen:
Een bezoek aan de molen is mogelijk na telefonische afspraak. Afspraken via tel. 0151-65984268.

Contactpersonen:
0151-65984268 (rondleidingen)
0231-431940 (1e voorzitter)
0170-1959603 (2e voorzitter)